Tăng cường nghiên cứu, chuyển giao ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất nông nghiệp

Là tỉnh có điều kiện đất đai, khí hậu khá thuận lợi cho việc phát triển nông, lâm nghiệp với hơn 94.000 ha đất chuyên sản xuất nông nghiệp; trên 530 nghìn ha đất lâm nghiệp. Khí hậu được chia thành hai vùng riêng biệt, https://vigen.vn/chuoi-sap-cay-mo/ đối với vùng cao á nhiệt đới (có độ cao từ 800 - 1.300 m) tập trung trồng các loại cây dược liệu quý, chè, hoa quả đặc sản ôn đới; ở vùng thấp, phát triển những giống cây ăn quả địa phương có giá trị kinh tế cao, nguyên liệu thuốc lá, cây trúc sào, hồi và chăn nuôi. Với lợi thế trên, tỉnh xác định lĩnh vực trồng trọt là ngành chính trong sản xuất nông nghiệp. Theo đó, cơ cấu cây trồng có sự chuyển dịch theo xu hướng tăng dần diện tích các loại cây có giá trị kinh tế, hàng hóa, như: thuốc lá, mía, trúc sào... Đồng thời, tập trung phát triển các loại cây ăn quả đặc sản, như: cây dẻ Trùng Khánh, quýt Trà Lĩnh, lê vàng Thạch An, mận máu Bảo Lạc… gắn với sơ chế, chế biến sâu sản phẩm, tạo các sản phẩm OCOP, đặc trưng, đặc hữu vùng miền.

Ông Lương Thanh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN cho biết: Tận dụng tiềm năng to lớn và đặc thù địa phương, những năm qua, trung tâm tích cực đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao các thành tựu KH&CN vào sản xuất; tạo ra nhiều giống mới có năng suất, chất lượng tốt trong sản xuất nông, lâm nghiệp cung ứng cho nông dân trong tỉnh. Cụ thể, trong lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng, đến nay, trung tâm đã làm chủ được công nghệ nuôi cấy mô tế bào để sản xuất giống một số cây nông nghiệp như: lan kim tuyến, keo lai, chuối, mía...; sản xuất nấm đông trùng hạ thảo; sản xuất nấm giống và nấm thương phẩm phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng trên địa bàn tỉnh. Làm chủ một số quy trình công nghệ chế biến sau thu hoạch như: sản xuất thử nghiệm trà giảo cổ lam, trà mướp đắng rừng, trà bí thơm Thạch An, đông trùng hạ thảo ngâm mật ong, bột nghệ các loại, tinh bột nghệ, mác mật khô, nấm mục nhĩ khô, nấm linh chi khô. Trong năm 2025, trung tâm sản xuất được 4.308 hộp trà Giảo Cổ Lam và hơn 2.000 các sản phẩm khác như: trà mướp đắng rừng, trà bí thơm Thạch An, trà Xỏm Đeng, rượu đông trùng hạ thảo, rượu hà thủ ô đỏ, mác mật sấy… Đồng thời, trồng thử nghiệm một số mô hình tại trung tâm, gồm: Cây dược liệu dưới tán rừng như lan kim tuyến, lan hồ điệp, giảo cổ lam 7 lá, cây lạc tiên, mướp đắng rừng….; trồng nấm thương phẩm chất lượng cao như nấm rơm, nấm mục nhĩ, nấm linh chi, nấm đông trùng hạ thảo…; trồng dưa vàng lai F1 thế hệ mới, trồng chanh leo vàng ngọt vị mật ong.

Xem thêm: https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-vang-long-thoi-cay-mo/

Thực hiện có hiệu quả các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển KH&CN và đổi mới sáng tạo, đối với lĩnh vực chuyển giao KH&CN, trong những năm qua, trung tâm ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Viện Nghiên cứu Lâm sinh tích cực triển khai các nhiệm vụ KH&CN nhằm phát triển các loại cây dẻ, mác ca, dổi…. Đồng thời, ký kết chương trình phối hợp với Viện Ứng dụng Công nghệ, Viện nghiên cứu và Phát triển vùng chuyển giao thành công quy trình nuôi trồng nấm đông trùng hạ thảo, góp phần phát triển KT - XH địa phương. Phối hợp với các đơn vị triển khai thực hiện các nhiệm vụ KH&CN về lĩnh vực sở hữu trí tuệ, như: Dự án xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể vịt cỏ Trùng Khánh; Dự án xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể gạo nếp Ong Trùng Khánh; Dự án tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận miến dong Án Lại; Dự án xây dựng mô hình trồng, sơ chế cây giảo cổ lam đạt tiêu chuẩn GACP-WHO tại tỉnh.

Ngoài ra, trung tâm còn phối hợp tham gia thực hiện nhiệm vụ KH&CN cấp cơ sở về “Ứng dụng khoa học công nghệ xây dựng mô hình phát triển cây dược liệu cát sâm (Callerya speciosa Champ. Ex Benth. Schot) tại tỉnh với tổng kinh phí thực hiện 400 triệu đồng từ nguồn kinh phí từ ngân sách KH&CN địa phương. https://vigen.vn/ “Nghiên cứu phát triển vừng ngà hoóc (Perrill frutescens L) giàu omega 3 làm nguyên liệu tạo ra sản phẩm OCOP tại tỉnh…

Phát triển cây giống năng suất cao từ Công nghệ nuôi cấy mô thực vật

Nuôi cấy mô có lẽ đã không mấy xa lạ với người làm nông nghiệp, thậm chí nhiều người còn xem đó như “chìa khóa làm giàu”. Người dân Lâm Đồng đã quá quen thuộc với giống dâu tây, khoai tây hoặc cà chua cấy mô. https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-vang-cho-lach-cay-mo/ Nông dân khu vực Tây Bắc chẳng phải đã vượt khó làm giàu ngoạn mục nhờ dược liệu cấy mô (đinh lăng, tam thất, sâm…). Người dân miền sông nước Tây Nam Bộ đã sẵn sàng chuyển đổi một diện tích lớn trồng cây hoa màu và ăn trái cây từ những giống truyền thống thành cây giống cấy mô (hoa lan, chuối cấy mô, thanh long cấy mô, khoai lang cấy mô…).

Nhờ hiệu quả tối ưu mà công nghệ này gây tiếng tăm rộng khắp nên hầu hết nhà nông nào cũng nắm rõ được những ưu điểm vượt trội khi sử dụng cây giống cấy mô. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều chủ đề liên quan đến công nghệ nuôi cấy cây giống cấy mô mà bất kỳ nhà sản xuất nông nghiệp nào cũng cần hiểu thêm.

Lịch sử nuôi cấy mô tế bào thực vật

Lịch sử nuôi cấy mô và tế bào được bắt đầu từ năm 1902, khi nhà sinh lý thực vật người Đức Gottlieb Haberlandt là người đầu tiên dựa trên thuyết tế bào của Schleiden và Schwann đã đề xuất phương pháp nuôi cấy tế bào thực vật được công bố trong bài báo nhan đề “Những thực nghiệm nuôi cấy tế bào thực vật tách biệt”.. Công trình nuôi cấy thành công rễ cà chua trên môi trường lỏng chứa muối khoáng, glucose, dịch chiết nấm men của White (1934) đã khởi đầu cho sự phát triển của nuôi cấy mô thực vật.

Ở Việt Nam, công nghệ nuôi cấy mô được khẳng định qua thành công của công trình nuôi cấy bao phấn lúa và thuốc lá được thực hiện vào năm 1978.

Nuôi cấy mô tế bào thực vật là gì?

Nuôi cấy mô tế bào là tách rời tế bào thực vật trong môi trường dinh dưỡng tựa như cơ thể sống, giúp tế bào phân chia, biệt hóa thành mô, cơ quan, tăng trưởng thành cây hoàn thiện. Những kỹ thuật này dùng để nuôi cấy những tế bào, mô hay những cơ quan thực vật trong điều kiện vô trùng.

Xem thêm: https://vigen.vn/chuoi-mo-coi-cay-mo/

Công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật hay nhân giống in vitro hay nuôi cấy mô đều là các thuật ngữ miêu tả những cách thức nuôi cấy những bộ phận thực vật trong ống nghiệm cùng môi trường và điều kiện vô trùng. Môi trường trong ống nghiệm có chứa những thành phần dinh dưỡng như muối khoáng, vitamin, những hormone sinh trưởng và đường.

Để nuôi được mô tế bào thực vật thì đòi hỏi phải có phòng nuôi cấy với điều kiện môi trường vô trùng và một vài điều điện thiết yếu theo mỗi giống cây giống khác nhau.

Phòng nuôi cấy mô cần có tủ cấy và một vài dụng cụ thủy tinh như: Ống đong, pipet, bình tam giác, cốc thí nghiệm, ống nghiệm, lọ thủy tinh, phễu, bình đun môi trường.

Công cụ sử dụng trong nuôi cấy gồm có: Dao, kéo, phanh, đĩa cấy, … Hết thảy đều làm từ thép không gỉ, chiều dài tùy vào độ dài của bình và ống nghiệm nuôi cấy. Những công cụ được khử trùng bằng nồi hấp tiệt trùng hay đốt nóng kỹ trước lúc sử dụng.

Mọi công cụ dùng trong nuôi cấy mô tế bào thực vật phải đảm bảo đạt tiêu chuẩn, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

Chọn lựa và khử trùng mẫu cấy

Chọn cây mẹ đạt chuẩn cây giống để làm nguyên liệu nhân giống. Chú ý chọn cây mẹ có các phẩm chất vượt trội, sạch bệnh và hơn hết nên chọn cây trồng trong nhà kính hay cây được trồng theo tiêu chuẩn đặc biệt.

Thời điểm chọn mẫu cấy: Lấy vào giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất của cây mẹ.

Mẫu nuôi được cấy trong môi trường đặc biệt để tạo thể nhân giống in vitro. Gồm hai thể nhân giống in vitro: Thể chồi, thể cắt đốt. https://vigen.vn/ Tạo thể nhân giống in vitro căn cứ theo đặc điểm nhân giống ngoài tự nhiên của cây trồng.